Czy istnieje związek między dietami bezzbożowymi a kardiomiopatią rozstrzeniową (DCM) u psów?

Czy diety bezzbożowe i bezglutenowe są odpowiednie dla psów i kotów?

Diety bezzbożowe i bezglutenowe mogą być odpowiednim rozwiązaniem żywieniowym dla psów i kotów, pod warunkiem że zostały opracowane zgodnie z wymaganiami dotyczącymi pełnoporcjowego i zbilansowanego żywienia określonymi przez FEDIAF lub AAFCO.

Jakość żywieniową karmy należy oceniać na podstawie prawidłowego zbilansowania receptury, profilu aminokwasowego, strawności, jakości surowców oraz wyników badań żywieniowych, a nie wyłącznie na podstawie obecności lub braku zbóż.

Gluten jest grupą białek zapasowych naturalnie występujących w zbożach, takich jak pszenica, jęczmień i żyto. W porównaniu z białkami pochodzenia zwierzęcego białka glutenu charakteryzują się zwykle niższą strawnością oraz niższą wartością biologiczną dla gatunków mięsożernych. Pomimo tego składniki pochodzenia zbożowego są powszechnie stosowane w ekstrudowanych karmach dla zwierząt ze względu na swoje właściwości technologiczne, takie jak stabilność termiczna, właściwości wiążące, zawartość skrobi, zdolność do ekspansji podczas ekstruzji oraz relatywnie niski koszt surowca.

Chociaż zdrowe psy i koty często tolerują składniki zawierające gluten bez występowania objawów klinicznych, gluten i niektóre składniki pochodzące ze zbóż mogą przyczyniać się do występowania niepożądanych reakcji pokarmowych u osobników predysponowanych. Opisywane u zwierząt towarzyszących zaburzenia związane z glutenem obejmują reakcje nadwrażliwości pokarmowej, enteropatię glutenozależną, zespoły przypominające nieswoiste zapalenie jelit (IBD) oraz przewlekłe enteropatie.¹,²

Z punktu widzenia fizjologii żywienia zboża nie są niezbędnym składnikiem diety psów ani kotów, pod warunkiem że karma dostarcza odpowiednich ilości strawnego białka, tłuszczu, węglowodanów, włókna pokarmowego, niezbędnych aminokwasów, kwasów tłuszczowych, witamin i składników mineralnych.

Współczesne receptury bezzbożowe wykorzystują najczęściej alternatywne źródła węglowodanów, takie jak groch, soczewica, ciecierzyca, ziemniaki czy tapioka, często przy jednoczesnym zwiększeniu udziału surowców pochodzenia zwierzęcego.

Rośliny strączkowe wykazują szereg korzystnych właściwości żywieniowych, w tym stosunkowo wysoką zawartość białka i włókna pokarmowego, wyższy stosunek amylozy do amylopektyny oraz niższy indeks glikemiczny w porównaniu ze zbożami, takimi jak pszenica, ryż czy kukurydza, a także w porównaniu z ziemniakami. Badania wykazały, że diety zawierające rośliny strączkowe mogą ograniczać poposiłkową odpowiedź glikemiczną i insulinową, co może wspierać prawidłowy metabolizm organizmu.³,⁴

Prawidłowo zbilansowane oraz poddawane odpowiedniej kontroli jakości diety bezzbożowe i bezglutenowe mogą wspierać prawidłowy stan zdrowia, funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz długoterminową adekwatność żywieniową zarówno u psów, jak i kotów.

Czy aktualne badania potwierdzają związek między dietami bezzbożowymi a DCM?

W 2018 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) poinformowała o rozpoczęciu analizy zgłoszeń dotyczących przypadków kardiomiopatii rozstrzeniowej (DCM) u psów, potencjalnie związanych z określonymi karmami dla zwierząt. Wśród nich znajdowały się niektóre diety bezzbożowe zawierające wysokie ilości roślin strączkowych, takich jak groch, soczewica, ciecierzyca i fasola, oraz/lub ziemniaków. Wiele zgłoszonych przypadków dotyczyło ras, które nie są klasycznie uznawane za genetycznie predysponowane do rozwoju DCM, co doprowadziło do zwiększonego zainteresowania środowiska naukowego i mediów potencjalnym wpływem żywienia na rozwój tej choroby.

Należy jednak podkreślić, że zgłoszenia analizowane przez FDA miały charakter obserwacyjny i nie pozwalały na wykazanie związku przyczynowo-skutkowego. Co istotne, przypadki DCM związanej z żywieniem odnotowywano zarówno u psów żywionych dietami bezzbożowymi, jak i zawierającymi zboża.

Do chwili obecnej nie zidentyfikowano żadnego konkretnego składnika pokarmowego ani cechy receptury, które zostałyby jednoznacznie uznane za bezpośrednią przyczynę DCM.⁵

W 2020 roku w czasopiśmie Journal of Animal Science opublikowano ekspercki przegląd dostępnych danych naukowych dotyczących DCM związanej z żywieniem. Autorzy wskazali na istotne ograniczenia metodologiczne dostępnych badań, obejmujące między innymi retrospektywny charakter analiz, niejednolite kryteria diagnostyczne, brak odpowiednich grup kontrolnych, niekompletne dane dotyczące historii żywienia oraz obecność licznych czynników zakłócających. Wnioskiem autorów było stwierdzenie, że dostępne dowody naukowe są niewystarczające do potwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy dietami bezzbożowymi a DCM.⁶

W tym samym roku FDA uczestniczyła w forum naukowym zorganizowanym przez Kansas State University, w którym udział wzięli kardiolodzy weterynaryjni, specjaliści żywienia, naukowcy oraz przedstawiciele branży. Dyskusja dotyczyła aktualnych hipotez wyjaśniających rozwój niegenetycznej postaci DCM. Rozważane mechanizmy obejmowały między innymi metabolizm tauryny, dostępność aminokwasów siarkowych, zmiany w metabolizmie kwasów żółciowych, zaburzenia gospodarki karnitynowej, interakcje pomiędzy składnikami diety oraz wpływ mikrobioty jelitowej. Nie udało się jednak zidentyfikować mechanizmu specyficznego wyłącznie dla diet bezzbożowych.

Nowsze prospektywne badania żywieniowe dodatkowo podważają hipotezę, zgodnie z którą prawidłowo zbilansowane diety bezzbożowe miałyby same w sobie negatywnie wpływać na zdrowie serca.

W badaniu przeprowadzonym w 2023 roku na Uniwersytecie w Guelph zdrowe dorosłe husky syberyjskie żywiono przez 20 tygodni pełnoporcjowymi i zbilansowanymi dietami zawierającymi do 45% grochu oraz składników pochodzących z grochu. Nie stwierdzono klinicznie istotnych zmian w badaniach echokardiograficznych, stężeniach biomarkerów kardiologicznych, statusie aminokwasów siarkowych ani innych parametrach zdrowotnych w porównaniu z grupą kontrolną otrzymującą dietę zawierającą zboża.⁷

Podobnie, opublikowane w 2025 roku prospektywne badanie trwające 18 miesięcy wykazało, że psy żywione pełnoporcjowymi dietami bezzbożowymi i zawierającymi zboża, różniącymi się źródłem węglowodanów, utrzymywały prawidłową funkcję serca oraz prawidłowy status tauryny przez cały okres badania.⁸

Podsumowując, aktualny stan wiedzy naukowej nie potwierdza, aby sama obecność lub brak zbóż w diecie stanowiły udowodniony czynnik ryzyka rozwoju DCM. Coraz więcej danych wskazuje, że znacznie większe znaczenie mają ogólna adekwatność żywieniowa diety, prawidłowy profil aminokwasowy, strawność, jakość zastosowanych surowców oraz kontrola jakości prowadzona przez producenta.

Czym jest DCM?

Kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM) jest chorobą mięśnia sercowego charakteryzującą się obniżoną kurczliwością mięśnia sercowego oraz poszerzeniem jednej lub obu komór serca. Choroba najczęściej diagnozowana jest u psów ras średnich i dużych, w tym u dobermanów, dogów niemieckich, bokserów, wilczarzy irlandzkich oraz cocker spanieli, choć sporadycznie może występować również u małych psów i kotów.

DCM jest uznawana za chorobę wieloczynnikową, w której rolę mogą odgrywać czynniki genetyczne, metaboliczne, infekcyjne oraz żywieniowe. W wielu przypadkach dokładna etiologia pozostaje jednak nieustalona. Choroba ma zwykle charakter postępujący i może prowadzić do zastoinowej niewydolności serca, zaburzeń rytmu serca, omdleń, obniżonej tolerancji wysiłku lub nagłej śmierci sercowej. Objawy kliniczne pojawiają się najczęściej pomiędzy 4. a 10. rokiem życia, a samce są dotknięte chorobą częściej niż samice.

Literatura:

[1] Ralf S. Mueller, Thierry Olivry and Pascal Prélaud. Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (2): common food allergen sources in dogs and cats. BMC Veterinary Research, 2016 Jan 12;12:9. https://doi.org/10.1186/s12917-015-0633-8

[2] R. M. Batt, M. W. Carter and L. McLean. Morphological and biochemical studies of a naturally occurring enteropathy in the Irish Setter dog: a comparison with coeliac disease in man. Research in Veterinary Science, 1984 Dec;37(3):339-346. https://doi.org/10.1016/S0034-5288(18)31973-1

[3] J. L. Adolphe, M. D. Drew, T. I. Silver, J. Fouhse, H. Childs and L. P. Weber. Effect of an extruded pea or rice diet on postprandial insulin and cardiovascular responses in dogs. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 2015 Aug;99(4):767-76. https://doi.org/10.1111/jpn.12275Digital Object Identifier (DOI)

[4] A. C. Carciofi, F. S. Takakura, L. D. de-Oliveira, E. Teshima, J. T. Jeremias, M. A. Brunetto and F. Prada. Effects of six carbohydrate sources on dog diet digestibility and post-prandial glucose and insulin response. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition,2008 Jun;92(3):326-36. https://doi.org/10.1111/j.1439-0396.2007.00794.x

[5] FDA Investigation into Potential Link between Certain Diets and Canine Dilated Cardiomyopathy, December 23, 2022:

FDA does not intend to release further public updates until there is meaningful new scientific information to share. A count of reports of DCM in dogs submitted to FDA as of November 1, 2022, has been added to Questions & Answers: FDA’s Work on Potential Causes of Non-Hereditary DCM in Dogs. FDA has followed up on a subset of these reports, but is unable to investigate every report to verify or confirm the reported information. While adverse event numbers can be a potential signal of an issue with an FDA regulated product, by themselves, they do not supply sufficient data to establish a causal relationship with reported product(s). FDA continues to encourage research and collaboration by academia, veterinarians, and industry. https://www.fda.gov/animal-veterinary/outbreaks-and-advisories/fda-investigation-potential-link-between-certain-diets-and-canine-dilated-cardiomyopathy

[6] Sydney R. McCauley, Stephanie D. Clark, Bradley W. Quest, Renee M. Streeter,1 and Eva M. Oxford. Review of canine dilated cardiomyopathy in the wake of diet-associated concerns. Journal of Animal Science, 2020, 1–20. https://doi.org/10.1093/jas/skaa155

[7] Pawanpreet Singh, Sydney Banton, Shari Raheb, James R. Templeman, Jennifer Saunders-Blades, Darcia Kostiuk, Janelle Kelly, Christopher PF. Marinangeli, Adronie Verbrugghe, Shoshana Verton-Shaw, Anna K. Shoveller. The Pulse of It: Dietary Inclusion of Up to 45% Whole Pulse Ingredients with Chicken Meal and Pea Starch in a Complete and Balanced Diet Does Not Affect Cardiac Function, Fasted Sulfur Amino Acid Status, or Other Gross Measures of Health in Adult Dogs. The Journal of Nutrition 153 (2023) 1461–1475. https://doi.org/10.1016/j.tjnut.2023.03.027

[8] Elizabeth M. Morris,1, Cheryl A. Stiers, Leslie B. Hancock, and Kathy L. Gross. Different carbohydrate sources in dog foods supported overall health and cardiac function: an 18-mo prospective study in healthy adult dogs. Journal of Animal Science, 2025, 103. https://doi.org/10.1093/jas/skaf225